Tiroit bezi, nefes borusu yani trakeanın ön kısmında yer alan, 25-40 gram ağırlığında ve şekli kelebeğe benzeyen bezdir. Boyutu küçük olmasına karşın salgıladığı hormonlarla vücudumuz için çok önemli işlevlere sahiptir. Bu organın temel görevlerinden biri vücut metabolizmasını ayarlayan T3 ve T4 hormonlarını salgılamaktır.

Tiroid bezinin normal düzeyden az ya da aşırı hormon salgılamasına bağlı olarak, diğer organlar da hızlı ya da yavaş çalışır.

Tiroit hormonlarının az salgılanması yani hipotiroidi durumunda bağırsaktan saç teline kadar bütün metabolizma yavaşlayarak, saç dökülmesi, unutkanlık, uykuya eğilim, kilo alma, halsizlik, seste kalınlaşma gibi şikayetler ortaya çıkar.

Bu hormonun fazlalığı yani hipertiroidi durumunda ise aşırı terleme, saç dökülmesi ve hızlı kilo kaybı görülür.

Tiroid bezinin çalışmasını yönlendiren emir hormonu beyindeki hipofiz bezinden gelir. Hipofiz bezinden salgılanan TSH hormonu (Tiroid Uyarıcı Hormon veya Tiroid Stimule Edici Hormon), kan yoluyla tiroid bezine gelerek T3 ve T4 hormonlarının tiroid bezinden salgılanmasını sağlar.

Bu hormonlar metabolizmayı düzenlemenin yanı sıra bağışıklık sisteminin çalışmasında çok büyük öneme sahiptir; kalp atış hızı ve vücut ısısı gibi süreçleri etkiler ve besinleri enerjiye dönüştürür.

Anne rahmindeki fetüste ve yeni doğan bebekte beyin ve zeka gelişimini sağlar. Çocuğun büyüme ve gelişmesini yönlendirir. Yetişkinlerde şeker, yağ ve protein metabolizmasını ayarlar.

Vücuttaki bu önemli görevleri nedeniyle tiroid bozuklukları önemli sağlık sorunlarına yol açar ve tedavi edilmelidir.

Sinsice ilerleyen tiroit bezi sorunlarında tedavi, hastalığın türüne göre değişir. İlaç tedavisi ile hormonların yerine konması ya da düzenlenmesi, ilaç tedavisinin yetmediği durumlarda risk faktörleri radyoaktif iyot tedavisi ve bu bezin alındığı cerrahi uygulanabilir.

Rİsk Faktörleri

• İyottan fakir bölgelerde yaşayanlar
• Az iyot tüketenler
• Radyasyona maruz kalma
• Amiodaron, lityum, interferon gibi ilaçları kullananlar
• Ailesinde tiroid rahatsızlıkları bulunanlar

Tiroid hormonlarının fazla salgılandığı hipertiroidi durumunda belirtiler şunlardır:

• Çarpıntı
• Yüksek tansiyon
• Terleme
• Sinirlilik
• Huzursuzluk
• Sıcak ve nemli deri
• Sıcağa tahammülsüzlük
• Kilo kaybı (İştahın iyi olmasına rağmen zayıflama)
• Ellerde titreme
• Saçlarda incelme, kırılma ve dökülme
• Derinin incelmesi
• Geçmeyen ishal
• Göz bulguları (gözlerde büyüme)
• Parlak ışığa duyarlılık
• Uykusuzluk
• Adet düzensizliği, adet görememe
• Guatr (Tiroid bezinin büyümesi)

Tiroid hormonlarının az çalıştığıhipotriodi belirtileri şunlardır:

• Halsizlik, çabuk yorulma, hareketlerde yavaşlık
• Depresif bir hal ve mutsuzluk
• Soğuk ortamlara tahammülsüzlük
• Ellerde ve ayaklarda ödem
• Terlemenin azalması
• Ses kısıklığı
• Kabızlık
• Anormal kilo artışı, iştah fazlalığı
• Unutkanlık, konsantrasyon azalması
• Erkelerde ergenlik gecikmesi
• Kadınlarda adet süresi ve sıklığının azalması veya yokluğu

Bunların dışında hastalar tiroid bezinin büyüdüğü durumlarda boyunlarında şişlik fark edilebilir.

Öncelikle hekim tarafından boyun bölgesine elle muayene yapılır. Daha sonra kan testi istenir ve vücuttaki TSH, T3, T4 ve gerekirse tiroid otoantikorlarına bakılır. Tiroid bezinin yapısını ve nodül varlığını görmek için tiroid ultrasonografisi ve sintigrafisi çekilir. Nodüllerle ilgili daha ayrıntılı inceleme için iğne biyopsisi uygulanabilir.

Çeşitleri

Tiroit bezlerindeki hastalıklar anatomik ve fonksiyonel (işlevsel) olarak iki grupta toplanıyor. İlk grupta trioid bezinin anatomik özelliklerine bağlı hastalıklar yer alıyor. Bunlardan en bilineni ise bu bezin büyümesiyle ortaya çıkan guatr hastalığıdır.

Tiroit bezinin fonksiyonu ile ilgili durumlar ise farklı adlandırılır. Tiroit bezi normalden az çalıştığında “hipotiroidi”, fazla çalıştığında ise “hipertiroidi” oluşur.

Tiroit hastalıkları ayrıca iyi huylu ve kötü huylu olarak da sınıflandırılabilir.

İyi Huylu Tiroit Hastalıkları

Tiroit bezinin büyümesiyle ortaya çıkan guatr hastalığında tiroit içinde bir veya birden fazla yumru oluşabilir. Buna tıp dilinde verilen isim; “Nodüler Guatr”dır.

İyi huylu hastalıkların ikinci grubunda ise hormonun az ya da çok salgılanmasına bağlı işlev bozuklukları yer alır. Tiroit hormonunun aşırı salgılandığı duruma zehirli guatr ya da hipertiroidi denir. Az salgılanma durumuna ise hipotiroidi adı verilir.

Bazı durumlarda hem guatrın büyümesi hem de işlevsel, yani hormonal bozukluk birlikte görülebilir. İyi huylu hastalıkların diğer grubu ise tiroidin iltihaplanmasıyla ortaya çıkan Hashimoto tiroiditi hastalığıdır.

Kötü Huylu Tiroit Hastalıkları

Kötü huylu tiroit hastalıkları ise tiroit kanseri ve "papiller" ve "folliküler" tiroit kanserleri olarak başlıca iki gruba ayrılır.